ایدز (HIV) در چه آزمایشهایی مشخص میشود؟
چکیده
ایدز (AIDS) مرحلهٔ پیشرفتهٔ عفونت با ویروس نقص ایمنی انسانی (HIV) است که سیستم ایمنی بدن را بهتدریج تضعیف میکند. تشخیص زودهنگام HIV نقش حیاتی در کنترل بیماری، جلوگیری از انتقال و افزایش طول عمر بیماران دارد. این مقاله به بررسی مهمترین آزمایشهای تشخیصی HIV، زمان مناسب انجام آنها و دقت هر روش میپردازد.
مقدمه
ویروس HIV با حمله به سلولهای +CD4 سیستم ایمنی، بدن را در برابر عفونتها و سرطانها آسیبپذیر میکند. فرد آلوده ممکن است سالها بدون علامت باشد، بنابراین تنها راه تشخیص قطعی، انجام آزمایشهای تخصصی خون است. تشخیص بهموقع میتواند از پیشرفت بیماری به مرحلهٔ ایدز جلوگیری کند.
آزمایشهای تشخیص HIV
1. آزمایش آنتیبادی HIV (HIV Antibody Test)
این آزمایش وجود آنتیبادیهای تولیدشده توسط بدن در پاسخ به ویروس HIV را بررسی میکند.
- نمونه: خون یا بزاق دهان
- زمان تشخیص: معمولاً ۳ تا ۱۲ هفته پس از تماس مشکوک
- مزایا:
- ارزان
- در دسترس
- محدودیت:
- در دورهٔ پنجره (Window Period) ممکن است منفی کاذب باشد
2. آزمایش آنتیژن/آنتیبادی (آزمایش نسل چهارم)
این روش همزمان آنتیژن p24 ویروس و آنتیبادی HIV را شناسایی میکند.
- نمونه: خون
- زمان تشخیص: ۲ تا ۴ هفته پس از آلودگی
- دقت: بسیار بالا
- مزایا:
- تشخیص زودهنگام
- استاندارد طلایی در بسیاری از کشورها
3. آزمایش PCR یا NAT (تشخیص RNA ویروس)
در این آزمایش، مادهٔ ژنتیکی ویروس (RNA) مستقیماً شناسایی میشود.
- نمونه: خون
- زمان تشخیص: ۱۰ تا ۱۴ روز پس از تماس
- کاربرد:
- تشخیص بسیار زودهنگام
- بررسی نوزادان متولدشده از مادر HIV مثبت
- محدودیت:
- هزینهٔ بالا
- استفادهٔ محدود به موارد خاص
4. آزمایش تأییدی (Western Blot یا Immunoblot)
در صورت مثبت شدن آزمایش غربالگری، از این روش برای تأیید قطعی استفاده میشود.
- کاربرد: تأیید نهایی تشخیص
- نکته: امروزه در بسیاری از مراکز با روشهای جدیدتر جایگزین شده است.
آزمایشهای مرتبط با مرحلهٔ ایدز
پس از تشخیص HIV، برای بررسی پیشرفت بیماری آزمایشهای زیر انجام میشود:
- شمارش CD4کاهش CD4 به کمتر از 200 سلول/µL نشاندهندهٔ ورود به مرحلهٔ ایدز است.
- Viral Load (بار ویروسی)میزان تکثیر ویروس در خون را نشان میدهد.
دورهٔ پنجره (Window Period)
دورهٔ پنجره فاصلهٔ بین ورود ویروس به بدن تا قابلتشخیص شدن آن در آزمایشهاست. در این دوره:
- فرد میتواند ناقل باشد
- نتیجهٔ آزمایش ممکن است منفی کاذب شود
به همین دلیل، تکرار آزمایش در زمان مناسب ضروری است.
نتیجهگیری
ایدز بهطور مستقیم با آزمایش مشخص نمیشود، بلکه ابتدا HIV تشخیص داده میشود و در صورت پیشرفت بیماری به مرحلهٔ ایدز میرسد. دقیقترین و رایجترین روش تشخیص، آزمایش خون نسل چهارم است. انجام آزمایش منظم، بهویژه پس از رفتارهای پرخطر، نقش کلیدی در حفظ سلامت فرد و جامعه دارد.
